معاونت برنامه ريزي و امور اقتصادي
                                                                                       اداره تنظيم بازار محصولات كشاورزي

بهمن 88

فهرست                                                                                                                      صفحه

الف :مقدمه                                                                                                          
1- پيشينه                                                                                                            2
                                           3              2- كليات طرح
ب: بررسي وضع موجود                                                                                      5
1- برنامه عملياتي سال جاري                                                                          5  
2- ارزيابي اقدامات انجام شده                                                                    5 
3- آثار ونتايج حاصله                                                                               10-5
ج: برنامه پيشنهادي                                                                                         11
1- شرح وجداول كمي برنامه                                                                 16- 11
2- امكانات واعتبارات                                                                                  17 
3- الزامات                                                                                                    17
4- نتايج حاصل از اجراي برنامه                                                                17 
د: نظارت وارزيابي                                                                                        
1- تهيه فرمت گزارش ماهانه                                                                     18   
2- تجزيه وتحليل گزارش عملكرد                                                           18
3- پايش مستمر وتكميل                                                                          18

الف :مقدمه 

الف – 1 )  پيشينه
فعالیت در بخش کشاورزی به علت اتکای زیاد به طبیعت و وابستگی آن به عوامل و شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب می شود . و تولید کنندگان این بخش همواره با خسارات ناشی از بروز حوادث قهری و بلایای طبیعی روبه رویند و زندگی اقتصادی آنها در معرض خطرات جدی قرار دارد، به طوری که این امر موجب می شود کشاورزان و دامداران همواره نگران بازپرداخت هزینه های مختلف تولید و حتی هزینه های ضروری زندگی و معاش خود باشند. از این رو بقا و دوام فعالیت های تولیدی در این بخش نیازمند حمایت های جدی از تولیدکنندگان و سرمایه گذاران این بخش است. در بین سیاست های مختلف حمایتی  "بیمه محصولات کشاورزی "  به عنوان راه حل مفید و مناسب جهت مقابله با این خطرات همواره مورد توجه و تاکید بوده است
1- مطابق بند ح ماده 18 قانون برنامه چهارم توسعه تا پایان سال زراعی89 - 88 صندوق بیمه مکلف است 50 درصد از فعالیت های زیر بخشهای مختلف کشاورزی تحت پوشش درآورد
2- ضرورت بیمه دربخش کشاورزی :
 تولید در بخش کشاورزی یکی از پر مخاطره ترین نوع فعالیت های اقتصادی است
 وابستگی شدید به طبیعت وشرایط غیر قابل کنترل و غیر قابل پیش بینی محیطی
 وجود خطر 31 نوع از 40 نوع بلایای طبیعی شناخته شده جهان درایران
نقش بیمه در بخش کشاورزی : 
 افزایش سرمایه گذاری از طریق ایجاد امنیت در بخش
 کاهش  یاجلوگیری از بحران های اجتماعی
 استمرار و پایداری تولید دربخش کشاورزی

به منظور حمایت و مشارکت کشاورزان در جبران زیان های ناشی از خطرات تهدید کننده و سوانح طبیعی و حوادث قهری، به عنوان وسیله ای برای نیل به هدفها و سیاست های خودکفایی در تولیدات کشاورزی، در نیمه سال 1363 صندوق بیمه محصولات کشاورزی با استقلال مالی و شخصیت حقوقی طبق مقررات شرکت های دولتی با سرمایه اولیه يک میلیارد ریال در بانک کشاورزی تاسیس شد.
وظایف صندوق بیمه، تامین پوشش حمایتی برای انواع محصولات کشاورزی (زراعی و باغی)، دام، طیور، زنبورعسل، کرم ابریشم، آبزیان پرورشی، طرح های جنگل کاری، مرتع داری و آبخیزداری در مقابل خسارت های ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری نظیر تگرگ ، طوفان، خشکسالی، زلزله، سیل، سرمازدگی و یخبندان، آتش سوزی، صاعقه، آفات و امراض نباتی عمومی و قرنطینه ای و امراض واگیر حیوانی عمومی و قرنطینه ای به عنوان وسیله ای برای نیل به اهداف و سیاست های بخش کشاورزی می باشد
 عملیات بیمه  :
عملیات اجرایی واحدهای بیمه مستقر در شعبه های بانک کشاورزی به دو قسمت " عملیات انعقاد قرارداد بیمه" و عملیات ارزیابی خسارت و پرداخت غرامت" تقسیم می شود
الف- عملیات انعقاد قرارداد بیمه
بعد از ارسال آیین نامه، دستورالعمل اجرایی، تعرفه و حق بیمه ها از طرف ستاد صندوق بیمه به شعب بانک کشاورزی در استان ها، این شعبه ها در سراسر کشور در جریان امور مربوط به عملیات اجرایی بیمه انواع محصولات کشاورزی و دامی قرار می گیرند. شعبه های بانک کشاورزی وشركت هاي طرف قرارداد وكارگزاران بيمه  با آغاز فصل انعقاد قرارداد بیمه، اقدام به تنظیم فرم های مربوطه در حضور بیمه گذاران می نمایند. به این ترتیب، محصولات کشاورزی در مقابل عوامل خسارت زای قهری و طبیعی بیمه می شوند.
در مورد بیمه دام، طیور و آبزیان باید یادآورشد که پس از بازدید گروه کارشناسی (شامل کارشناس و دامپزشک صندوق بیمه) از موارد بیمه ای مورد عمل و کنترل سلامتی و بهداشت آن معاینه رایگان دام و نصب پلاک گوش برای گوسفندان، اقدام به تنظیم قرارداد می کنند و پس از دریافت حق بیمه، مورد بیمه بمدت یک سال تحت پوشش صندوق بیمه قرار می گیرد.
ب- عملیات ارزیابی خسارت و پرداخت غرامت
مرحله ارزیابی خسارات که در واقع نقش اصلی سیستم عملیاتی بیمه به حساب می آید، توسط کارشناسان هماهنگ کننده بیمه استان (مستقردرمدیریت شعب بانک کشاورزی)، شرکت های خصوصی  و کارشناسان بیمه (مستقر درشعب بانک کشاورزی) اجرا می شود. کارشناسان بیمه پس ازاطلاع از وقوع خسارت ( که بیمه گذاران طی مهلت مقرر در بیمه نامه به شعب بانک اعلام می نمایند) با رعایت مفاد مندرج  در آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی، در محل حادثه حاضر می شوند. پس از بازدید موارد خسارت دیده، ارزیابی های لازم را انجام می دهند و پس از تایید خسارت و پرداخت غرامت متعلقه بیمه گذاران گزارش فنی خود را به ستاد صندوق بیمه ارسال می کنند. در هنگام بروز حوادث عمده ای مانند جاری شدن سیل و ... کارشناسان بیمه استان در انجام بازدیدها و ارزیابی خسارت شرکت می نمایند تا این مرحله را با دقت بیشتری انجام دهند.
پرداخت غرامت، آخرین مرحله عملیاتی بیمه ای در یک دوره زراعی به حساب می آید. کارشناسان بیمه بر اساس محاسبات انجام شده که در گزارش های ارزیابی خسارت متلعق شده است، غرامت مربوط به خسارت دیدگان را محاسبه و به صورت نقدی و یا از راه واریز وجه به حساب های  پس انداز بیمه گذاران پرداخت می کنند.

الف -2 ) كليات طرح
 بانوجه به پائين بودن سطح پوشش بيمه اي در استان نسبت به اهداف برنامه چهارم ( 50% درصد پوشش بيمه اي ) وعدم پرداخت بموقع ، پائين بودن كيفيت پرداخت ونارضايتي بهره برداران از اين موضوع اين برنامه در نظر دارد با تغييرات ايجاد شده در ساختار واركان ستاد بيمه كشاورزي استان وبكار گيري تمامي ظرفيت ها از جمله فعال كردن كميته هاي تخصصي زراعت وباغباني ومنابع طبيعي ودام وطيور آبزيان وكميته اجرائي ونظارت وگزا رش گيري وتصميم سازي در ستاد بيمه ومداخله وبهبود فرآيند ها در راستاي افزايش پوشش بيمه اي ،تحقق اهداف پيش بيني شده در اين برنامه را عملياتي نمايد .                    

ب :  بررسي وضع موجود
ب-1)برنامه عملياتي سالجاري
برنامه هاي  ابلاغي از سوي صندوق بيمه در سال زراعي 88-87 بشرح ذيل بوده است
الف : در بخش زراعت 20856 هكتار ازمجموع  45573 هكتار سطح زراعي زير كشت 
ب: در بخش باغباني 12295 هكتار از مجموع 67457 هكتار باغات استان
ج: در بخش مرتع 200000 هكتار از 1300000 هكتار مراتع پروانه دار
د:در بخش دام سبك وسنگين 157500 واحد دامي وزنبور عسل 2000 كلني ودر بخش طيور بصورت فراگير
ذ: در بخش آبزيان 200 هكتار از مزارع پرورشي ميگو

ب-2 ) ارزيابي اقدامات انجام شده
الف : نقاط قوت
- استفاده از اهرم هاي حمايتي بخش در راستاي توسعه بيمه ( نهاده ها ، تسهيلات ......)
- استفاده از كارشناسان دولتي وشعب بانك بعنوان كار گزار جهت پوشش بيمه
ب : نقاط ضعف
- اشكال درساختار واركان تعريف شده ( عدم وجود ركن نظارتي در ستاد )
- عدم وظيفه مندي مديريت هاي جهاد كشاورزي شهرستان ها در ساختار ستاد بيمه ( كميته اجرائي ) 
- كمبود كارگزار جهت پوشش بيمه كامل شهرستان هاي استان
- عدم بهره گيري از ظرفيت شركت هاي خدمات مشاوره اي

ب -3 )آثارو نتايج حاصله :
در سال زراعي 88-87 تعداد 13606 نفر از بهره برداران بخش كشاورزي محصولات كشاورزي ودامي خود را تحت پوشش بيمه قرار داده وبا صندوق بيمه قرارداد منعقد نمودند وكل حق بيمه آن مبلغ 21726950468 ريال ميباشد كه مبلغ 14991716150 ريال آن سهم دولت ومبلغ 6735234318 ريال آن سهم بيمه گذار مي باشد . وتعداد 14870 نفربر اثر عوامل خطر تحت پوشش متحمل خسارت شده كه مشمول دريافت غرامت گرديدند . كه مبلغ آن 33265890346 ريال مي باشد .( با توجه به اينكه در بعضي محصولات پرداخت خسارت به پايان سال زراعي موكول مي گردد وهمچنين بهره برداران بخش دام وطيور گاها" در سال چند بار خسارت دريافت مي نمايند تعداد افراد خسارت ديده از تعداد بهره برداران بيمه شده بيشتر مي باشد ) نتايج حاصله به تفكيك بخش در ذيل آمده وجزئيات آن در ادامه در قالب جداول ب-3-1 وب-3-2 وب-3-3 آمده است

 الف -  بخش زراعت :
در سال زراعي 88-87 تعداد 2073 نفر از بهره برداران 12658 هكتار از اراضي زير كشت محصولات زراعي خود را بيمه نمودند . كه از سطح زير پوشش بيمه تعداد 2269 نفر با سطح پوشش  14455.5 هكتارخسارت ديدند كه مبلغ 13181194193 ريال بعنوان غرامت به بهره برداران پرداخت شده است . (جدول ب3-1)
ب -  بخش باغباني :
 همچنين تعداد 8485 نفر از بهره برداران 10965 هكتار ازباغات خود را تحت پوشش بيمه قرار دادندكه تعداد 6717 نفر با سطح پوشش 8948 هكتار خسارت ديدند كه مبلغ 13259572335 ريال بعنوان غرامت به بهره برداران بعنوان غرامت پرداخت شده است ( جدول ب3-2)
 ج - بخش دام :
 در بخش دام تعداد 3018 نفر از بهره برداران 95199 راس دام سبك و2919 راس دام سنگين و110 كندوي زنبور عسل  و373 هكتار مزارع ميگوي پرورشي را بيمه نمودند . ( جدول ب3-3)  ودر بخش منابع طبيعي تعداد 30نفر 168173 هكتار از مراتع را تحت پوشش بيمه قرار دادند . كه تعداد 5858 نفر خسارت ديدند كه مبلغ 6257927002 ريال بعنوان غرامت به آنها پرداخت شده است
 د - بخش مراتع :
در بخش منابع طبيعي 26 نفر باسطح پوشش 166749 هكتار خسارت ديدند كه مبلغ 567196816 ريال بعنوان خسارت دريافت نمودند .

در زير بخش محصولات زراعي تحت پوشش بيمه، محصول گندم آبي با 1520 نفر بيمه گذار بيشترين بهره بردار را به خود اختصاص داده ،همچنين ياد آور مي شود بيشترين سطح بيمه شده در بين محصولات زراعي با 10104 هكتاربه محصول گندم آبي تعلق  دارد 
در زير بخش محصولات زراعي بيشترين افراد خسارت ديده با تعداد 1991 نفر از بيمه گذاران محصول گندم آبي مي باشند كه ميزان 10168 هكتار از اراضي زير كشت تحت پوشش بيمه متحمل خسارت گرديده وبا پرداخت غرامت به مبلغ 11419532557 ريال به بيمه گذاران خسارت ديده در اين زير بخش بالاترين ميزان غرامت هاي پرداختي را به خود اختصاص داده است . (جدول ب3-1)
در زير بخش محصولات باغي تحت پوشش بيمه مركبات با تعداد 4613 نفر بيمه گذار بيشترين بهره بردار را با پوشش 7226 هكتار بخود اختصاص داده ولي بيشترين سطح خسارت به ميزان 3953 هكتار ومبلغ خسارت 7278174048 به نخيلات اختصاص دارد. جدول ب3-2)
در زير بخش دام ،طيور و آبزيان ،دام سبك با 2148 نفر  بيشترين بهره بردار را به خود اختصاص داده ،ياد آور مي شود كه بيمه گذاران ياد شده 95199 راس از دام هاي خود را تحت پوشش بيمه قرار دادند . كه از اين بين 9360راس از دام ها ي تحت پوشش بيمه متعلق به 5561 نفر ( بعضي افراد چند بار خسارت ديده اند ) از بيمه گذاران ، متحمل خسارت گرديده اند كه به خسارت ديدگان مذبور غرامت به مبلغ 3849816650 ريال پرداخت شده است . ( جدول ب3-3)